24 mrt. 2013

Unsere Mütter, unsere Väter



De afgelopen week zond de ZDF de drie delen uit van de serie Unsere Mütter, unsere Väter. Drie keer anderhalf uur Verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Het is het verhaal van vijf vrienden uit Berlijn van 1941 tot 1945 en absoluut een aanrader.
Er komen geen helden in voor. Nou ja, eentje, maar dat is geen hoofdrol. Er komen geen ‘goede’ mensen in voor, alleen mensen die worden meegezogen in de waanzin van de tijd. Van die tijd, natuurlijk, maar de serie geeft ook genoeg om als kind of kleinkind van iemand die een oorlog heeft meegemaakt over na te denken. Mensen die zelf een oorlog hebben meegemaakt zullen, denk ik, vooral dingen herkennen.
Net voor die kinderen en kleinkinderen is het een stuk ‘Vergangenheitsbewältigung’. Thuis vertelden vader of moeder nooit iets over wat ze hebben meegemaakt. Over wat ze hebben gedaan. Want dat is het natuurlijk. Ontelbare Duitsers uit die tijd zagen, dachten en deden mee aan zaken die wij nu –terecht, maar ook gemakkelijk – fout vinden. En fout is dan een wel erg zwak woord. Een van de vrienden is joods, maar ook hij ontkomt niet aan een zekere schuld. Die is van een andere orde weliswaar, maar toch: ook hij speelt een rol in de dood van een heel aantal mensen.
 
Een mens praat niet graag over schuld. Zeker niet over zijn eigen schuld.Het is al niet makkelijk als het gaat over iets relatief eenvoudigs als een scheiding. Vaak kom je dan niet verder dan: ja, natuurlijk heb ik ook foute dingen gedaan… Maar hoe vaak beschrijf je die foute dingen? Tot in detail?
En dat is precies wat deze film wel doet. Je ziet mensen veranderen: van ‘lafaard’ naar ‘held’, van ‘held’ naar ‘lafaard’. Van verrader naar redder en andersom. Die veranderingen worden getriggerd door de buitenwereld, maar de buitenwereld wordt niet als excuus gebruikt: Dit gebeurde, en ik deed dat. Twee grootheden naast elkaar, de ene niet belangrijker dan de andere.

En dat is wat me zo boeide in deze serie. Ik heb ooit in een situatie gezeten waarbij er (misschien) een keus was tussen dood en leven. Ik heb toen een keus gemaakt. En die keuze heeft (waarschijnlijk) meegewerkt aan een beslissing die ik nooit zou hebben gewild. Had ik een andere keuze moeten maken? Voel ik me schuldig? Heb ik schuld?
Ik zie ons nog staan in mijn verbanningsoord. Haar vraag het nog eens te proberen. Mijn 'nee'. En even later aan de deur: ongemakkelijke omhelzing. We houden van elkaar. Toch? Ze loopt de weg omhoog, geklemd tussen gevels en geparkeerde auto’s. Ze draait zich nog een keer om. Ik zwaai.

Ik bedoel maar. Kijk naar die film en oordeel. Veroordeel als dat makkelijker is, maar onthoud wel dat we mensen zijn.
Op deze site is de film te vinden. Hoe lang nog, weet ik niet.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen